Restoran ve Kafelerde Müzik Yayını: Sadece MESAM Lisansı Yeterli mi?

Son dönemde restoran, kafe, otel ve benzeri işletmelere yönelik telif lisansı denetimleri ile meslek birlikleri tarafından gönderilen ihtarnamelerin ciddi ölçüde arttığı görülmektedir. Özellikle işletmesinde yalnızca radyo açtığını, televizyon yayını kullandığını veya YouTube üzerinden müzik dinlettiğini düşünen birçok işletme sahibi; ayrıca telif lisansı almak zorunda olup olmadığını sorgulamaktadır.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (“FSEK”) uyarınca eser sahiplerinin; eserlerini temsil etme ve umuma iletme hakları koruma altındadır. Bu nedenle bir müzik eserinin restoran, kafe veya benzeri umuma açık bir mahalde hoparlör aracılığıyla müşterilere dinletilmesi; yalnızca bireysel kullanım olarak değerlendirilmemekte, ayrı bir mali hak kullanımı olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla "temsil" ve "umuma iletim" hakkı kapsamında değerlendirilen bu tür aksiyonlarda kural olarak lisans yükümlülüğü doğmaktadır.

Ayrıca Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik Uygulama Tebliği uyarınca da müzik yayını yapan tesislerin Bakanlıkça yetkilendirilmiş federasyonlardan "Müzik Lisans Belgesi" alması zorunlu kılınmış olup bu belgenin eksikliği işletme ruhsatı açısından dahi risk oluşturmaktadır.

Dolayısıyla işletmelerin, müzik yayınına devam edebilmesi için hak sahipleriyle veya onları temsil eden meslek birlikleriyle FSEK düzenlemelerine uygun yazılı sözleşme yapması gerekmektedir.

 “Ben Sadece Radyo Yayını Yapıyorum” Savunması Hukuken Geçerli midir?

Uygulamada en sık karşılaşılan savunmalardan biri, işletmede yalnızca radyo yayını açıldığı ve ayrıca müzik kullanılmadığı yönündedir. Ancak dikkat edilmesi gereken önemli olan hususlardan biri de işletmede yalnızca radyo yayını yapılmasının lisans yükümlülüğünü ortadan kaldırmamasıdır. Bu kapsamda, İşletmelerin müzik yayınına devam edebilmesi için hak sahipleriyle veya onları temsil eden meslek birlikleriyle FSEK Madde 52’ye uygun yazılı sözleşme yapması gerekmektedir.

Başka bir ifadeyle, radyo kuruluşunun kendi yayın lisansına sahip olması; işletmenin ayrıca lisans alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Öte yandan YouTube, Spotify veya benzeri platform abonelikleri de tek başına ticari kullanım lisansı anlamına gelmemektedir. Bu platformların büyük bölümü bireysel kullanım esasına dayandığından; işletme içerisinde müşterilere yönelik müzik yayını yapılması halinde ayrıca meslek birliklerinden lisans talep edilmesi mümkündür.

Müzik Sektörü Federasyonu (MSF) Üzerinden Ortak Lisanslama

Uygulamada en sık karşılaşılan sorulardan biri ise yalnızca Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM) ile sözleşme yapılmasının yeterli olup olmadığıdır. Kanaatimizce bu noktada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, müzik kullanımında yalnızca eser sahibi haklarının değil; bağlantılı hakların da gündeme gelmesidir.

Çünkü bir müzik eserinin işletmede kullanılması halinde:

• besteci ve söz yazarlarının hakları,

• şarkıyı seslendiren icracı sanatçıların hakları,

• fonogram yapımcılarının hakları

ayrı ayrı korunmaktadır.

Bu kapsamda:

• MESAM ve MSG eser sahipleri adına,

• MÜYORBİR icracı sanatçılar adına,

• MÜ-YAP ise yapımcılar adına

hak takibi gerçekleştirebilmektedir.

Dolayısıyla yalnızca MESAM ile yapılan bir sözleşme, her durumda tüm hak kategorileri bakımından tam koruma sağlamayabilir. Uygulamada farklı meslek birlikleri tarafından ayrıca lisans veya tazminat taleplerinde bulunulduğu da görülmektedir.

Tam da bu nedenle, son yıllarda “ortak lisanslama” modelinin ön plana çıktığı görülmektedir. Müzik Sektörü Federasyonu (MSF) çatısı altında geliştirilen sistem ile; farklı meslek birliklerinin repertuvarlarının tek elden lisanslanması gündeme gelmiştir.

Bu sistemin temel amacı; işletmelerin her bir meslek birliğiyle ayrı ayrı sözleşme yapmak zorunda kalmaması ve tek elden, tek muhataplık ile daha geniş kapsamlı hukuki koruma sağlanmasıdır. Özellikle uygulamada sadece tek bir birlikle sözleşme yapılması halinde diğer hak sahipleri tarafından ayrıca taleplerde bulunulabilmesi nedeniyle, ortak lisanslama modeli işletmeler bakımından daha düşük riskli bir yöntem olarak değerlendirilmektedir.

Ücretlendirmeler ise işletmenin sınıfı, metrekaresi ve kapasitesi gibi kriterlere göre belirlenen tarifeler üzerinden belirlenmektedir.

Hukuki Sorumluluk ve Riskler

İzinsiz kullanım halinde, yalnızca lisans bedeli değil; FSEK kapsamında rayiç bedelin üç katına kadar tazminat talepleri, ihtiyati tedbir süreçleri, bazı durumlarda cezai yaptırım (hapis/ adli para cezası) riski ve işletmenin niteliğine göre başkaca hukuki riskler de gündeme gelebilmektedir.

Neticeten; restoran, kafe ve benzeri işletmelerde radyo, televizyon, YouTube veya dijital platformlar aracılığıyla müzik yayını yapılması halinde telif lisansı yükümlülüğü doğmaktadır. Bu kapsamda yalnızca tek bir meslek birliği ile yapılan sözleşmenin her zaman yeterli koruma sağlamayabileceği, özellikle ortak lisanslama sistemlerinin işletmeler açısından daha güvenli bir yapı sunabileceği detaylı şekilde değerlendirilmeli ve herhangi bir hak kaybı yaşamamak adına ilgili süreçlerde hukuki destek alınmalıdır.