Markanızı Kullanmıyorsanız Kaybedebilirsiniz: TÜRKPATENT Nezdinde Markaların İdari İptali

Bu yazıda, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (“SMK”) m. 26 uyarınca tescilli markaların kullanılmaması nedeniyle Türk Patent ve Marka Kurumu (“TÜRKPATENT”) tarafından idari yoldan iptal edilebilmesine ilişkin düzenleme ve uygulamaları ele alıyoruz. İlgili madde kapsamında, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmaksızın tescilli mal veya hizmetler bakımından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan marka, mahkemeye başvurulmaksızın Kurum önünde iptal ettirilebilmektedir.

Bu usul kanunda 2017'de öngörülmüş, ancak markanın idari iptali yetkisinin TÜRKPATENT’e ait olduğunu belirten SMK madde 26 hükmünün 10 Ocak 2024’te yürürlüğe gireceği düzenlenmiş ve SMK Geçici madde 4 uyarınca belirtilen tarihe kadar iptal yetkisi Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde (“FSHM”) kalmaya devam etmiştir. 10 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe giren düzenleme ile TÜRKPATENT nezdinde çevrimiçi iptal başvurusu yapılabilmesinin önü açılmış; ancak uygulama yönetmeliğinin henüz bulunmaması nedeniyle iptal taleplerinin incelenmesine başlanılamamıştır. Bu aralıkta Kurum, iptal taleplerini ön başvuru olarak kabul etmiş, fakat esasa ilişkin inceleme yapmamıştır. Bu uzun bekleyiş, 15 Mart 2025 tarihli ve 32842 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sınai Mülkiyet Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik’in (“Yönetmelik”) yayımlanması ile sona ermiştir.

Bu gelişme iki farklı kesim için önem taşımaktadır. Ticari faaliyetin önünde, fiilen kullanılmayan önceki tarihli bir marka engel oluşturuyorsa, bu markanın iptali için nispeten hızlı bir idari yolun mevcut hale geldiği söylenebilecektir. Öte yandan tescilli markasını uzun süredir ticari hayatta kullanmayan hak sahipleri bakımından ise marka korumasının kaybı riski doğmuştur.

Peki, hangi durumlarda bir markanın iptali istenebilir? Başvuru nasıl yapılır ve marka sahiplerini hangi yükümlülükler beklemektedir?

SMK m. 26 uyarınca Kurum, ilgili kişinin talebi üzerine şu hâllerde markanın iptaline karar verebilir:

• Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde, haklı bir sebep olmadan tescilli mal veya hizmetler bakımından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmaması ya da kullanıma beş yıl kesintisiz ara verilmesi,

• Marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu markanın, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelmesi,

• Marka sahibinin ya da izniyle kullananların kullanımı sonucunda markanın mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması,

• Garanti markasının veya ortak markanın teknik şartnameye aykırı kullanılması.

Bu noktada bir ayrıma dikkat çekmekte fayda bulunmaktadır: markanın TÜRKPATENT nezdindeki başvuru sonucu idari iptali ile markanın hükümsüzlüğü davası, hukuki sebepleri ve süreçleri bakımından birbirinden farklı iki hukuki kurumdur.

Hükümsüzlük, markanın tescil edildiği tarihte mevcut olan hukuka aykırılıklara dayanmakta olup örneğin önceki bir marka ile karıştırılma ihtimali bulunması veya başvurunun kötü niyetle yapılması, SMK'nın 25. maddesi kapsamında hükümsüzlük sebebi oluşturabilmektedir. Bir başka deyişle hükümsüzlük: “Tescil edilmiş bir markanın, gerekli koşullara sahip olmaması nedeniyle dava yoluyla iptali ve böylece evvelce elde edilmiş marka hakkının son bulması” demektir. İdari iptal ise SMK'nın 26. maddesinde düzenlenen kanuni sebeplerin gerçekleşmesi hâlinde gündeme gelmekte ve talep üzerine TÜRKPATENT tarafından karara bağlanmaktadır.

Markanın kullanılmasını zorunlu kılmanın amacı, tescil edilen markaların kullanılmaksızın başkalarının kullanımına engel teşkil etmesinin önüne geçmek, kullanılmayan markaları sicilden temizleyerek yeniden kullanıma açmak ve böylece kamu yararını sağlamaktır.

İptal Talebi Nasıl İşler?

Markaların idari iptaline ilişkin usul ve esaslar, Yönetmelik'in 30/A ve 30/B maddelerinde düzenlenmiştir.

1. Başvurunun yapılması: İptal talebi, sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye veya hukuki halefine karşı yöneltilir. Her bir tescilli marka için ayrı talepte bulunulması ve başvuru ücretinin ödenmesi gerekir. Başvuruda iptal gerekçeleri ile talebe konu mal ve hizmetlerin açıkça belirtilmesi zorunludur.

2. Şekli inceleme: TÜRKPATENT, başvuruyu şekil ve içerik bakımından inceler. Başvurunun gerekli şartları taşımaması hâlinde eksikliklerin giderilmesi için talep sahibine bir aylık süre verilir. Eksikliklerin süresinde tamamlanmaması durumunda talep reddedilir.

3. Marka sahibinin savunması: Başvurunun incelenebilir bulunması üzerine marka sahibine, cevaplarını ve delillerini sunması için bir ay süre tanınır. Bu süre içerisinde talep edilmesi hâlinde bir aya kadar ek süre verilebilir.

4. Kullanımın ispatı: İptal talebinin kullanılmama sebebine dayanması hâlinde, markanın talep tarihinde Türkiye'de en az beş yıldır tescilli olması kaydı ile, marka sahibinden, markasını talebe konu mal veya hizmetler bakımından Türkiye’de ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamak için haklı bir sebebi bulunduğunu deliller ile ispatlaması istenir. Süresinde delil sunulmaması veya sunulan delillerin ciddi kullanımı ortaya koymaya yeterli bulunmaması halinde iptal talebi kabul edilir.

5. Kararın verilmesi ve yayımlanması: Nihai iptal kararları sicile kaydedilir ve Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanır.

Marka İptalinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

İdari iptal mekanizmasının uygulanmasında, özellikle marka kullanımının ispatı ve iptal kararının sonuçları bakımından bazı önemli ayrıntılar bulunmaktadır.

Son Üç Aylık Dönem

Uygulama ve doktrinde genel olarak kabul edildiği üzere, beş yıllık surenin başlama tarihi markanın tescili için yapılan başvuru tarihi değil, tescil belgesinin düzenlenip verildiği, yani markanın fiilen sicile tescil edildiği tarihtir.

Ancak dava açılacağı düşünülerek kullanma gerçekleşirse, davanın açılmasından önceki üç ay içinde gerçekleştirilen kullanma iptali önleyemeyecektir. AB uygulamasında da, iptal başvurusunun yapılacağının öğrenilmesinden sonra iptali önlemek için yapılan kullanmanın marka hakkını korumayacağı ve gerçek bir kullanım olarak nitelendirilemeyeceği görüşü yerleşiktir. Dolayısıyla iptal talebinde bulunulacağının düşünülmesi üzerine gerçekleştirilen kullanımlar, iptal talebinin TÜRKPATENT'e sunulmasından önceki son üç ay içerisinde gerçekleşmişse dikkate alınmaz.

Kısmi İptalin Mümkün Olması

Markanın tescil edildiği mal veya hizmetlerin yalnızca bir kısmı bakımından iptal sebebi mevcutsa, iptal kararı da ilgili mal veya hizmetlerle sınırlı olarak verilir. Örneğin marka sahibi, tescil kapsamındaki bazı ürünlerde markayı ciddi biçimde kullanırken diğer ürünlerde kullanmıyorsa, iptal kararının kısmi olarak verilmesi gündeme gelebilir.

Kurum Kararlarına Karşı Başvuru Yolları

TÜRKPATENT tarafından verilen kararlara karşı, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde SMK'nın 20. maddesi kapsamında Kurum nezdinde itiraz edilebilir. İtiraz, Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) tarafından incelenir.

YİDK kararlarına karşı ise kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içerisinde Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. Bu süreçte sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden, başvuru ve itiraz aşamalarının dikkatle takip edilmesi önem taşır.

Marka Sahipleri Nelere Dikkat Etmeli?

İdari iptal mekanizmasının yürürlüğe girmesiyle birlikte, marka sahiplerinin yalnızca tescil işlemlerine değil, markalarını fiilen nasıl kullandıklarına daha fazla önem vermeleri gerekmektedir. Bu kapsamda;

Marka kullanımının belgelenebilmesi bakımından; markanın ticari hayatta kullanıldığını gösteren fatura, irsaliye, ürün ve ambalaj görselleri, katalog, reklam ve internet sitesi kayıtları önem taşımaktadır. Bu belgelerin tarih ve içerik bakımından markanın ilgili mal veya hizmetlerle bağlantılı ciddi kullanımını ortaya koyması önemlidir.

Marka kullanımının hukuki karşılığının ne olduğunun ve kapsamının net bir şekilde bilinmesi ilgili süreçler bakımından önem taşır. Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması, yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlarda yer alması ve marka sahibinin izniyle üçüncü kişiler tarafından kullanılması da kanunda belirtilen koşullara uygun olduğunda marka kullanımı olarak kabul edilebilmektedir. Bununla birlikte, bu kullanımların hukuken değerlendirilmesi ve özellikle markanın kullanılmamasına ilişkin haklı nedenlerin tespiti somut olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebildiğinden, süreçlerin hukuki destek alınarak yürütülmesi önem taşımaktadır.

Bunun yanında markaların; tescil kapsamlarını gözden geçirmeleri, fiilen kullanılmayan mal ve hizmetler bakımından iptal riski ile karşılaşmamak adına tescil kapsamlarının ticari faaliyetleri ile uyumlu olup olmadığının değerlendirilmesi ve gerekli hallerde kısmi yenileme yapmanın düşünülmesi de gündeme gelebilecektir.

Sonuç

Marka tescili, marka sahibine önemli hukuki haklar sağlamakla birlikte, bu hakların korunması markanın kanunda öngörülen koşullara uygun biçimde kullanılmasını da gerektirmektedir. TÜRKPATENT nezdinde tanınan idari iptal yetkisi, kullanılmayan veya kanunda belirtilen diğer iptal sebeplerini taşıyan markaların sicilden çıkarılması bakımından önemli bir hukuki mekanizma oluşturmuştur.

Bu nedenle marka sahiplerinin tescil ettirdikleri markaların kullanımını düzenli olarak takip etmeleri, kullanım delillerini muhafaza etmeleri ve tescil kapsamlarını ticari faaliyetleriyle uyumlu tutmaları önem taşımaktadır. Diğer taraftan, kullanılmayan bir markanın yeni bir marka başvurusunun önünde engel oluşturması durumunda idari iptal yolunun değerlendirilmesi de marka stratejisinin önemli bir parçasıdır. Markanızın hukuki durumunun değerlendirilmesi, olası iptal taleplerine karşı gerekli önlemlerin alınması veya kullanılmayan rakip markalara karşı izleyebileceğiniz hukuki yolların belirlenmesi için marka ve patent hukuku alanında çalışan bir avukattan hukuki destek almanız, hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşıyacaktır.

Av. Selin Ünverdi

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat esas alınmıştır. Hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.